<html><head><meta name="color-scheme" content="light dark"></head><body><pre style="word-wrap: break-word; white-space: pre-wrap;">%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% 
%                       This is GLUEBALL.TEX file
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% 
%% Makra do oblewania tekstem        Macros for leaving cutouts within
%% obiektu graficznego               paragraphs for grahics insertion
%% /Xr/od/lo:                        Source:
%%     TUGboat vol.8 (1987) No.2 p.211
%%     Alan Hoenig: \TeX Does Windows---The Conclusion
%% Przyk/lad zastosowania poni/zej   Example of use: see below
%% Uwaga:                            Remark:
%% Ten przyk/lad wymaga formatu MeX  This example needs MeX (Polish) format
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% 
%               prepared by Gra/zyna Nowak (+ StaW + Jacko)
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% 
\newcount\l \newcount\d 
\newdimen\lftside \newdimen\rtside 
\newtoks\a \newtoks\b \newtoks\c
\newbox\rawtext \newbox\holder \newbox\window \newcount\n
\newbox\finaltext \newbox\aslice \newbox\bslice
\newdimen\topheight
\newdimen\ilg % Interline Glue
%
%
\long\def\openwindow\down#1\for#2\linesand#3as_shape_spec{%
% #1 is an integer---no.  of lines down from par top
% #2 is an integer---no.  of lines for which window opening
% #3 is the shapespec token list
\d=#1 \l=#2 \def\b{#3} \def\tail{\hsize}
\edef\\{0pt}
\createparshapespec
\d=#1 \l=#2  % reset these
\setbox\rawtext=\vbox\bgroup
\parshape=\n \the\c \b \tail} 
%
%
\def\endwindowtext{%
\egroup \parshape=0 % reset parshape; end \box\rawtext
\computeilg % find ILG using current font.
{\vbadness10000
\global\setbox\finaltext=\vsplit\rawtext to\d\baselineskip
}
\topheight=\baselineskip \multiply\topheight by\l
\multiply \topheight by 2
{\vbadness10000
\global\setbox\holder=\vsplit\rawtext to \topheight
}
% \holder contains the narrowed text for window sides
\decompose\holder\to\window % slice up \holder
\setbox\finaltext=\vbox{\unvbox\finaltext\vskip\ilg\unvbox\window%
%\vskip\ilg\unvbox\rawtext}
\vskip-\ilg\unvbox\rawtext}  %gn
\box\finaltext} % finito
%
%
\def\lop#1\to#2{\expandafter\lopoff#1\lopoff#1#2}
\long\def\lopoff\\#1\\#2\lopoff#3#4{\def#4{#1}\def#3{\\#2}}
%
\def\decompose#1\to#2{%
\loop\advance\l-1
\lop\b\to\lft \lftside=\lft
\lop\b\to\rt \rtside=\rt
{\vbadness10000
\global\setbox\aslice=\vsplit#1 to\baselineskip
\global\setbox\bslice=\vsplit#1 to\baselineskip %get 2 struts
}\prune\aslice\lftside \prune\bslice\rtside
\setbox#2=\vbox{\unvbox#2\hbox
to\hsize{\box\aslice\hfil\box\bslice}}
\ifnum\l&gt;0\repeat
}
%
\def\prune#1#2{% take a \vbox containing a single \hbox,
% \unvbox it, and cancel the \lastskip
% put in a \hbox of width #2
\unvbox#1 \setbox#1=\lastbox %\box#1 now is an \hbox
\setbox#1=\hbox to#2{\strut\unhbox#1\unskip}
}
%
\def\createparshapespec{%
\n=\l \multiply \n by 2 \advance \n by1 \advance\n by\d
\c={}%
\loop\c=\expandafter{\the\c 0in \hsize}\advance\d-1
\ifnum\d&gt;0\repeat
}
%
\def\computeilg{% compute the interline glue
\ilg=\baselineskip
\setbox0=\hbox{(} \advance\ilg-\ht0 \advance\ilg-\dp0
}
% \endinput
%%%%%%  Przyk/lad  %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%  Example  %%%%%%%%%%%%%%%%
\nopagenumbers
\prefixing   %% use interplatform notation od Polish letters
\vsize650pt
\input epsf
\tolerance9999
\parfillskip0pt
\newdimen\x \x1.15pt
\openwindow\down 20\for 13\linesand \\179\x\\179\x\\160\x\\160\x%
\\150\x\\150\x\\144\x\\144\x\\138\x\\138\x\\136\x\\136\x%
\\135\x\\135\x\\138\x\\138\x\\140\x\\140\x\\144\x\\144\x%
\\151\x\\151\x\\163\x\\163\x\\183\x\\183\x\\ as_shape_spec
\noindent
%----------------------------------------------------------------------
% Stephen W. Hawking - Kr/otka historia czasu - Od wielkiego
%                      wybuchu do czarnych dziur
%----------------------------------------------------------------------
Si/ly s/labe dzia/laj/a na~wszystkie cz/astki
materii o~spinie 1//2, nie dzia/laj/a natomiast na~cz/astki o~spinie
0,~1,~i~2,
takie jak fotony i~grawitony. Oddzia/lywania s/labe nie by/ly nale/zycie 
zrozumiane a/z~do~1967~roku, kiedy Abdus Salam z~Imperial College w Londynie
oraz Steven Weinberg z~Harvardu zaproponowali teori/e opisuj/ac/a w~jednolity
spos/ob oddzia/lywania s/labe i elektromagnetyczne, podobnie jak sto lat
wcze/sniej Maxwell poda/l jednolity opis si/l elektrycznych i~magnetycznych.
Wed/lug Weinberga i~Salama, opr/ocz fotonu istniej/a jeszcze trzy cz/astki
o~spinie~1, zwane masywnymi bozonami wektorowymi, kt/ore przenosz/a s/labe
si/ly. Cz/astki te nazywamy $W^+$, $W^-$ i~$Z^0$; ka/zda z~nich ma mas/e
oko/lo 100 GeV (GeV to gigaelektronowolt, czyli miliard elektronowolt/ow).
Teoria Weinberga-Salama wykorzystuje mechanizm zwany spontanicznym /lamaniem
symetrii. Oznacza to, /ze~pewna liczba cz/astek, kt/ore --- maj/ac nisk/a
energi/e --- wydaj/a si/e zupe/lnie odmienne, to w~istocie r/o/zne stany
cz/astek tego samego typu.
Maj/ac wysokie energie, cz/astki te~zachowuj/a si/e podobnie.
Ten efekt przypomina zachowanie kulki ruletki. Gdy energia jest wysoka
(podczas szybkich obrot/ow ko/la), kulka zachowuje si/e zawsze w~ten sam
spos/ob --- po prostu toczy si/e po~kole.
Ale gdy ko/lo zwalnia, kulka traci energi/e i~w~ko/ncu wpada do~jednej
z~37~przegr/odek. Inaczej m/owi/ac, mo/zliwych jest 37~r/o/znych stan/ow
kulki w~niskich energiach.
Gdyby z~pewnego powodu kto/s m/og/l ogl/ada/c kulk/e wy/l/acznie 
w~niskich energiach, stwierdzi/lby, /ze istnieje 37 r/o/znych typ/ow kulek!
%
Wed/lug teorii Weinberga-Salama, przy energii o~wiele wi/ekszej ni/z
100~GeV trzy nowe cz/astki i~foton zachowuj/a si/e bardzo podobnie.
Gdy jednak energia cz/astek jest o~wiele ni/zsza, jak ma to na~og/o/l
miejsce w~normalnych warunkach, symetria mi/edzy cz/astkami zostaje
z/lamana. $W^+$, $W^-$ i~$Z^0$ nabieraj/a du/zej masy, wskutek czego
przenoszone przez nie si/ly maj/a bardzo kr/otki zasi/eg.
Kiedy Weinberg i~Salam przedstawili w~roku~1967 sw/a teori/e, uwierzyli
im pocz/atkowo tylko nieliczni fizycy, za/s /owczesne akceleratory
nie by/ly dostatecznie pot/e/zne, by nada/c cz/astkom energi/e 100~GeV, 
niezb/edn/a do~stworzenia rzeczywistych cz/astek $W^+$, $W^-$ i~$Z^0$.
Ale po~up/lywie oko/lo dziesi/eciu lat inne przewidywania, odnosz/ace si/e
do~ni/zszych energii, zosta/ly tak dobrze potwierdzone do/swiadczalnie,
/ze w~1979 roku Weinberg i~Salam otrzymali Nagrod/e Nobla, wsp/olnie
z Sheldonem Glashowem (r/ownie/z z~Harvardu), kt/ory zaproponowa/l
podobn/a teori/e jednocz/ac/a opis si/l elektromagnetycznych i~s/labych.
Od~r.~1983 komitet Nagrody Nobla m/og/l nie obawia/c si/e ju/z,
/ze decyzja ta oka/ze si/e b/l/edna, gdy/z odkryto wtedy w CERN
(Europejskie Centrum Bada/n J/adrowych) wszystkie trzy brakuj/ace dot/ad
cz/astki stowarzyszone z~fotonem.
Masy i~inne w/lasno/sci tych cz/astek okaza/ly si/e zgodne z przewidywaniami
teorii.
Carlo Rubbia, kt/ory kierowa/l zespo/lem paruset fizyk/ow pracuj/acych
nad tym odkryciem,  oraz Simon van~der~Meer, in/zynier z~CERN, kt/ory
zaprojektowa/l i~skonstruowa/l system magazynowania antycz/astek,
otrzymali wsp/olnie Nagrod/e Nobla w~1984~roku.
(W naszych czasach bardzo trudno dokona/c czego/s w~dziedzinie fizyki
do/swiadczalnej, je/sli nie jest si/e ju/z na~szczycie!).
%
Czwartym rodzajem oddzia/lywa/n elementarnych s/a silne oddzia/lywania
j/adrowe, utrzymuj/ace kwarki w~protonach i~neutronach, oraz wi/a/z/ace
protony i~neutrony w~j/adra atomowe.
Jeste/smy przekonani, /ze si/ly te powstaj/a wskutek wymiany jeszcze
innej cz/astki o~spinie~1, zwanej gluonem (od angielskiego s/lowa 
{\it glue} --- klej), kt/ora oddzia/luje tylko ze~sob/a i~z~kwarkami.
Jak pami/etamy, kwarki maj/a ,,kolory''.
Silne oddzia/lywania maj/a szczeg/oln/a w/lasno/s/c zwan/a uwi/ezieniem;
wi/a/z/a one zawsze cz/astki w ,,bezbarwne'' kombinacje.
Nie istniej/a swobodne, pojedyncze kwarki, mia/lyby one bowiem okre/slone
kolory (czerwony, zielony lub niebieski).
Czerwony kwark musi po/l/aczy/c si/e z~kwarkami niebieskim i~zielonym,
za~pomac/a ,,struny'' gluon/ow (czerwony + niebieski + zielony = bia/ly).
Taka tr/ojka tworzy proton lub~neutron.
Inn/a mo/zliwo/sci/a jest utworzenie pary kwark --- antykwark
(czerwony + antyczerwony, zielony + antyzielony lub niebieski + 
antyniebieski = bia/ly).
Cz/astki zwane mezonami zbudowane s/a z~takich par; s/a one nietrwa/le,
poniewa/z kwark i antykwark mog/a anihilowa/c, wytwarzaj/ac elektrony
i~inne cz/astki.
Podobnie, uwi/ezienie uniemo/zliwia istnienie swobodnego pojedynczego
gluonu, gdy/z gluony s/a tak/ze kolorowe.
Mog/a natomiast istnie/c uk/lady gluon/ow o~kolorach, kt/ore dodane 
do~siebie dadz/a biel.
Takie uk/lady, zwane {\it glue-ball} (,,kulka kleju'') s/a r/ownie/z
nietrwa/le.
%
Skoro uwi/ezienie nie pozwala na~zaobserwowanie wyizolowanego kwarka 
lub~gluonu, to mog/loby si/e wydawa/c, /ze koncepcja, zgodnie z~kt/or/a
traktujemy je jako cz/astki, ma nieco metafizyczny charakter.
Oddzia/lywania silne maj/a jednak jeszcze inn/a wa/zn/a w/lasno/s/c, 
zwan/a asymptotyczn/a swobod/a, kt/ora sprawia, /ze koncepcj/e t/e 
mo/zna uzna/c za s/luszn/a. Przy normalnych energiach silne oddzia/lywania 
j/adrowe s/a istotnie bardzo silne i~mocno wi/a/z/a kwarki.
Do/swiadczenia wykonane przy u/zyciu wielkich akcelerator/ow cz/astek
elementarnych wskazuj/a jednak, /ze gdy energia cz/astek jest bardzo du/za,
oddzia/lywania silne staj/a si/e bardzo s/labe, a zatem kwarki i~gluony
zachowuj/a si/e niemal jak cz/astki swobodne.
\endwindowtext

\nobreak\nointerlineskip

\centerline{\vbox to0pt{\vss
  \def\clap#1{\vbox to0mm{\vss#1\vss}}
% in this case positioning of the center is easier, hence `\clap' is used
  \clap{\epsfxsize5cm\epsffile{ball.tps}}
  \vskip27.4\baselineskip % nearly 27.5\baselineskip - optical correction
}}

\bye

</pre></body></html>